Ilgarini Mağarası
Pınarbaşı ilçe merkezinin 36 km kuzeybatısında yer almaktadır. Ilgarini mağarası bölgede yaygın yüzlekleri olan Üst Jura – Alt Kretase yaşlı İnaltı kireçtaşları içinde gelişmiş bir mağaradır. Yatay ve düşey yönde ilerleyen mağara yaklaşık 858 m uzunluğa, 250 metre derinliğe sahiptir. Mağaranın bulunduğu yerdeki rakım yaklaşık 1250 metredir. Köyden itibaren yaklaşık 2 saatlik yürüyüş ile ulaşılmaktadır. Türkiye'nin en önemli jeolojik mirası listesinde 97. sırada yer alan mağaranın doğal kemerli bir girişi vardır. İçeri girildiğinde iki kola ayrıldığı görülür (Sakıcı, 2017). Girişinden sonra güneye ayrılan kol üzerinde üçer katlı 11 mezar ve iki tapınak kalıntısı bulunmuştur. Akkemik ve diğ., (2004) tarafından mezar katları arasındaki odunsu materyallerde dendrokronolojik analizler yapılmış ve mezarların ve arkeolojik kalıntıların Bizanslıların son dönemine ait olduğu sonucuna varılmıştır. Ilgarini Mağarası'nda bulunan Bizans mağara manastırı da uluslararası düzeyde dikkat çekmiştir (Johnson, 2010, Ritter, 2024). Manastırın yapı kalıntıları, duvarlardaki grafitiler, gömüler ve diğer buluntular üzerinde incelemeler yapılmıştır. Bazı çanak çömleklerin (Tarih Öncesi Dönem) dışında, buluntuların tamamının Orta Bizans dönemine tarihlendiği saptanmıştır. Ilgarini Mağarası, sahip olduğu birden fazla şapeli, birkaç keşiş hücresi, işlevsel alanları ve yerinde mezarları ile tamamen gelişmiş bir Bizans manastırına dönüştürülmüş nadir bir doğal mağara örneği olarak kabul edilmiştir. Mağaranın bir düzine keşişe yer sağlayan bir Orta Bizans manastırı olduğu belirtilmiştir (Ritter, 2024). Mağarada 5 farklı yarasa türü yaşamaktadır: Küçük Nalburunlu Yarasa (Rhinolophus hipposiderus), Büyük Nalburunlu Yarasa (Rhinolophus ferrumequinum), Kahverengi Uzun Kulaklı Yarasa (Plecotus auritus), Bıyıklı Yarasa (Myotis mystacinus) ve Çentikli Yarasa (Myotis emerginatus).
